Kommentaar

00:00 Jy luister na kommentaar elke sondagaand tussen 8 en 9 op RSG. Die regering sê het reeds meer as 53.000 buitenlanders geprocesseer en gerepatrieer. Dit alles in die poging om onwettige emigranten uit die land te kry en die toevloe stop te sit. Die regeringse interministeriele taakspan wat daarmee gemoeid is, sê dit is alles deel van die plan om emigratieregulaties te verskerp. Die voorstel van die komitee, Mamaloko Kubay, het die media toegelig oor hulle vordering vroor vandag, Kobay het ook mensen gewaarschu om nie die recht en eie hande te neem oor die kwestie nie. Ze het ook gesê dat tot op hierde is 350 mensen in echtenis geneem omdat hulle die recht en eie gehande geneem het en bezig hierdie onwettig betree en die soekheid, intimidatie en opsweeping. Nou sprak oor die kwestie en meer vanavond en welkom bij kommentaar. My gast is Professor Piet Kraukamp, politieke ontleder van die Noordwest Universiteit en die NWI Sake School. Goeie naand Piet. Goeie naand. Heinrich Weingard, voorzitter van die Kaapse Forum. Goeie naand Heinrich. 00:59 Hallo Suzanne, dankie vir die geleentheid. En siener advokaat Fransja Bootes, goeie naand Fransja. Hartelike goeie naand Suzanne. My klankeregisseer is Bongi Korsi Mojo en ek is Suzanne Paxton. Kommentar Een ontleding van die weekse vernaamste nieuwsgebere Welkom terug by kommentaar en as jy nie gehoor het wie my gasten is nie, is Piet Kraukamp, Heinrich Weingaard en Frans Chabotis en kom ons kop af met een van die hoofdstories van rapport en het is dat honderde mense wat wou vluchtelingstatus kry by Amerika'se ansoeke afgekeer is. Van die mense met wie rapport gepraat het is ontsteld omdat hulle so lang kan een lijkje gehou is voor die besluit bekendgemaak is. 01:44 Baie mense het hulle werke bedank, al hulle besittingsverkoop, recht om te gaan. Nou, dit is die eerste keer dat briewe van die aard uitgestieders, of uitgestieders, sê dat die vluchtelingsprogramm van minderheidsgroepen in Zuid-Afrika verlede jaar begin is. Piet, ons gaan by jou begin, dit staan amtlik bekend as ongeskiktheidsbriewe, maar wat denk jy gaan nie aan? 02:03 Ja, die wat ek, ek blonder, ek dit lik is dat ons een politieke kwestie daarvan probeer maak en beweerde daar waarschijnlijk iets in die trampadministratie is wat hulle, dat hulle nou hulle bedenking heet en dat hulle die reels en die regulatie verander het in die poging om die proces beter te beheer en te bestuur in termen van, soos hulle selfs sê, wat goed is voor die Amerikaanse burgers en wat goed is voor Amerika. Maar dit wat ek in een rapport gelees het, en die mense wat specifiek ongehaal is, wil het my voorkom asof dit paard voor de koos is. As jy je criminele rekord het, wat nie saak of dit 40 jaar gelede is nie, as die Amerikaners een reden moet vind om iemand uit te laat, dan klik het my of jy uitgelaat van word. Ek is nie so zeker of daar die nieuwe probleem in die pad is. Ek denk, dit is bureaucratisch van aarde, ek weet nie of dit politiek is nie. 02:54 bureaucratisch van art, die Amerikaners kan nie elke mens wat ansoek doen, dat we in de vat nie, soms wil dit voorkom, as vir die proces arbitrair is, het like me as jy appeleer, is dit baie moeilik, behalwe is die stelfeite wat jy op die tafel gehad, in die eerste plek, behalwe is dit veranderd, ek sien of niks wat my, by my die indruk skep, dat die Amerikaners hulle idees oor Afrikaner en Afrikaanse en Zuid-Afrikaanse emigranten naar Amerika te verander het nie. Maar ek denk, mens, wat ek voorbang is, is die mate van stigma wat ons probeer koppel beteken aan die mense wat van die geleentheid gebruik maak. 03:28 Nou, ek het geen plevel daar oor dat Donald Trump sy intenties is absoluut ek wil amper sê die Engelse woord terrific, dit is die totale wanvoorstelling van die werkelijkheid van Zuid-Afrika, maar dit moet nie reflectie wees op die mense wat van die geleentheid gebruik maak nie, en ek hoop ons kan, want hulle so gesprek voer, oor die panarie wat hier die mense in beland is, want hulle steken, dat is het ware weg vir die familie, dat hulle aanvaard is, of dat hulle gaan emigreer na Amerika. Die Amerikaners steken het weg, anders die Amerikaners omtrein, vir die regering ook, En dit is alles deel van die stiegma. Maar ek denk ons moet aanvaard dat baie mense wat Soente wil gaan, wat Amerika wil gaan, wil doen voor een beter leven voor die kinders, een meer voorspelbare leven, misdaad is een werkelijkheid in Suid-Afrika, ons het die ekonomische groei nie, wat het geweldig is, soos die ekonomische druk op families en gezinnen kan sit. 04:22 Ek denk van die mense, ek weet nie wat allemaal is, maar baie van die mense het absoluut rein intenties en die poging om die omstandighede waaronder die leef en voor die kinders beter te maken en ons moet dit nie stigmatiseer nie. 04:36 Heinrich, daar is baie gevallen, geloof, waar allemaal in die familie goedgekeer is behalve een mens, wat dan die procesbeumile kom te besluit of jy wil trek of nie. Wat denk jy van hierdie briewe en dan natuurlijk, sies Piet, nog gesê die stigmatisering van die hele proces? As daar vrot appel in die familie is, al is dit dan nou een geschiedenis wat ver terugstrek, maar een soort geschiedenis wat in acht neem word, Suzanne, wanneer 05:00 die Amerikaners besluit of hulle iemand toelaat of nie, dan is dit jammer vir die individie, en ook seker vir die brede gesin, en maak dit die besluit, oor of hy dan die aanbod van vluchtelingstatus aanvaar of nie. Ek sal ook begin by waarom dit in die eerste plek, een geleentheid is wat vir mense geskep is, en wat dier mense aangegryp word, met andere woorde mense wat wel aanzoek doen hiervoor. En dit is omdat hulle onveilig voel of misdaadervarings gehad het, of selfs rasse diskriminatie ervaar het. En natuurlijk geloof dat hulle vir hulle self en hulle gesinne iets beter vir die toekomst kan skep in Amerika dan nou. Ek is ook verbaas dat ons steeds van hierdie vluchtelinge aanbod van Amerika... 05:57 daar oor praat asof dit net vir Afrikaners beskikbaar is, terwijl daar ook reeds bruin gesinne is wat die geleentheid aangegrijp het, en ek het met een van hulle, Anthony Miller en sy vrou wat van Cruyffontaine is gepraat, hulle rede is baie die selde as baie van die Afrikaners wat gegaan het, en dit is namelijk dat hulle in hulle eie huis aangeval is, dat hulle nie een politiedienst ervaar het wat meelevend is en wat ergens gehad het oor die onderzoek naar die misdaad wat in hulle gepleeg is nie, en ook dat hulle as Bruinsuid-Afrikaners voel, soos wat baie ander Bruinsuid-Afrikaners voel, dat hulle nie die saamde geleentiede kry wat die landse grondwet aan allemaal beloof nie. François, jou gevoel oor wat jy hier sien gebeur en dan natuurlijk ook die stigmatisering dat mense dit so al wegsteek as hulle dit wil doen. 06:55 Ek dink nie een mens moet die stigmatisering daarvan oorbeklemming toe nie. Ek dink nie dis waar die focus behoort te lewe nie. Die focus behoort eerder te wees wat was die aard en die omvang van die Amerikaanse regeringse uitnodiging gewees. Dit was nie oop uitnodiging gewees nie. Daar is reels, daar is regulaties waar binnen elke persoon wat aansoek doen om na enige ander land... te reis of om daar aangeneem te word as a besoeker, as a gas, as a burger, moet aan daar die landse emigratie vereistes voldoen. En ek is bevrees, ek denk daar te rechtsplig gerus op elk een van hierdie individue, binnen of buiten gesinsverband, om eerst een holistische onderzoek te doen. Met ander woorde, om eerst te bepaal, wat is hierdie reels? Wat behels hierdie regulaties? En kwalificeer ons daarvoor. Ek denk, dit is kortsichtig om net eenvoudig aanzoek te doen en te aanvaard, maar ons gaan goedgekeer word, met ander woorde, ons gaan kwalificeer. 08:02 Tot een groot mate is diegene, wie sy aanzoek en die gunstig ontvang is nie, en wie sy aanzoeken afgekeer is, tot een groot mate die auteurs van hulle eie dilemma, want dit is, dit wil vir my voorkom, asof daar een algemene persepsie was, dat hier die uitnodiging is oop, en wie ook al daarvoor aanzoek doen, gaan automatisch daarvoor kwalificeer. Die feit van die saak is, daar is economische, daar is politieke, daar is soosjomaatskapelike, onzekerheid in Suid-Afrika, maar dit is nie een absolute waarborg, dat jou aanzoek gunstig oorweeg gaan word nie. Ek denk, wat die toekomst inhoud, moet een mens een bykie meer realisties wees, as jy aanzoek doen, en ek denk, dat is drie vereistes. 08:52 Eén, die werkelike rede, hoe kom jy aan soe doen en hoe kom jy na Amerika sou wou emigreer? Twee, wat die aard in die omvang van die kulturele ondertoon is, met ander woorde, waarvoor laat jy jou self in? En drie, ek dink nog meer belangrijk, gaan jy as een gesins, binnen gesinsverband, optimaal kan functioneer, binnen die nieuwe milieu, en as die, as jy al daar die boksies, rechtgemerk het, en jy maak doodseker, dat die reels en die vereist is, waarin jy moet voldoen, soos bysvoorbeeld, een vorige misdaad, rekord of geskieden is, of wat ook al die vereistes mag wees, ek dink dit gaan, voorzorg is beter as nasorg, en ek dink dit gaan groot elende uit die weg kan ruim, en ek dink mense moet net een bykie meer realistisch wees, oor hierdie aspek. 09:47 Want daar word baie klem gelee in die bericht waarna ons verwijs, op die dat mense besluit dat hulle verkoop al hulle baters en hulle bedank by hulle werkplekke voordat hulle een finale antwoord gekry het. Nou, dit is ook sekere besluit wat die mens maar mag neem as jy dit doen, maar ek verstaan nie hoe hulle gedinke daar oor, en nou klink het vir my, wil hulle vri Amerikaners sê, hoe durf jy ons aanzoek afkeer, nadat ons reeds al hierdie dinge gedoen het nie. Die kwestie van jou aanzoek geheim hou, as dit geheim moet wees, het dal te doen met die aanvankelike reaksie op hierdie aanbod van president Trump, want dit was van sy kant af baie duidelijk een politieke daad of een politieke taktiek wat hy uitgehaal het tegen die Suid-Afrikaanse regering. Nou wou mense nie dat daar tegen hulle gediscrimineer word of negatief opgetreef word omdat hulle dit durf waag het. 10:55 om die aanbod te aanvaard nie. Anvankelijk, geloof ek, was dit die rede. En as jy nou stilblij daar oor, of vir mense vertel, dan moet jy ook aanvaard, dat jy, jy kan nie, omdat jy nou alreeds vir jylle familie vertel het, verwacht dat jou aans ook succesvol moet wees nie. En as mense dan nou wel hulle goed verkoop het, dit is jammer, maar dit is toch iets, wat hulle self besluit het. En hier is die ander kwestie, ek sê in die kommentare op netwerk 24 woord daar specifiek verwijs na die gevalle waar mense sê, hulle is nou 60 jaar oud, hulle sal nie werk kry in Suid-Afrika nie, ek weet nie watse werk hulle dan in Amerika hoop om te kry nie, ehm En dit is natuurlijk een tamaleitje, dat as jy op die ouderdom, as het economische oorwegings is wat maak dat jy aanzoek doen, dan verstaan ek die dilemma waarin jy jousel bevind. Maar een mens ook hoop dat jy in elk geval in soe situasie, altijd maar vir jouself moet vraag, wat as dit nie uitwerkt nie? 12:00 En maak dit dan een vluchtlingskweesie, as jy dit ekonomies oorweeg? Piet? Wie wat, ek net van gesroep, ja, in die context, miskien reageer, die eerste plek is, voor my mens is die ekonomieskweesie. met daarover hulle, dit betekent nie hulle, hierdie kant, leef hulle in nood nie, dit betekent nie, dat hulle denk, dat hulle bepaalde socio-economische mobiliteit kan neem, met daarover, en dit is een ding van Amerika, ek was 18 maanden daar, ek het daardig daar gewerkt, jy kan jyself stinkrijk werk, as jy rechtig hard moet werk, jy kan denk vir jyself. Dit is werkelijk een land van geleentiede, daar jy die idee van go west young man, verwees na iemand wat net op een reis is, verwees na iemand wat bepaalde verwachtingen naastreef, en die waarschijnlijke dat daar die verwachtingen uiteindelijk vervolsel word. 12:44 Dit is een land van baie geleentiede, hulle werktoos het, wat so altijd relativ laag geweest, inflatie was laag geweest, Dit is een langboet baie geleend hier, en so, jy kan verwacht, selfs al as jy 60 is, die Amerikaners het baie manner van een hang-up, oor jy ouderdom, as wat ons hier in Zuid-Afrika, die mense in Europa, jy kan werk tot jy 70 is in Amerika, baie makkelijk, en selfs ouwer. So, ek kan verstaan, en die mense sê, ek is 60, ek wil nog steeds zoen te gaan. Dat is een ander ding, wat ek dink, wat ek krij die strekking van die berugheid, en dit is dat baie mense sê, soos wat die proces aangegaan het, is daar bij hulle die verwachting geskept, dat alles in die haak is, en dat hulle net wacht voor hulle vliegtuigkaarkies. 13:23 So ons nou verswilter wees om die mense nou te blameer vir hulle naiewiteit, dit hang af hoe die verwachting geskep is, hoe die gesprekken verloop, want ons ken nie die twee kante van die sake, ons kan maar net lees wat die bericht gestaan het. En dan die ander ding, ek wil net van een verwijsnawanda, Henri Groor verwijs het, dat ons moet, dat hy nie kan verstaan, dat ons argumenteer asof Afrikaanders die primaire focuspunt was vir die migrant. Natuurlijk was het eerst Afrikaanders. Donald Trump het die geleendheid geskip om het te gesê, daar is een volksmoord in Zuid-Afrika. Uiteindelijk het hulle In nabedrachting het hulle breinmense of ander minderhede, soos hulle het genoem het, het hulle ook toegelaten oor te gaan, wat eindelijk maar weer, soos jou driekamerparlament is, kom en slep een paar breinmense en om die proces te rechtvaardig. Ek het geen twyfel over wat die motivering was en die motieve was vir die ding nie. Ek dink, het was vir Afrikaans geweest, het was beseer by die beginsel van die volkswoord, en breinmense word nou maar weer een keer, op minderhede word nou weer bijgeslepere poging om om die proces te rechtvaardig. 14:23 Susanne, sonder om te betoos wat nou gesê is, wil ek net herhaal, dat ek het gesê, dit is lang nie meer slechts een Afrikaner vluchteling program nie, en dat daar brein mense is, wat wel ook aan soekood in het ene reeds voordeel trek uit die program, sonder om die oorspronkelike bedoeling daarvan te betuiver of te bevraag tegen, ons weet allemaal waar het was, maar ek sê net, 14:50 In die algemeen word daar steeds oor die kwestie gepraat, alsof dit slechts oor Afrika anders gaan. Het is ook wel een relevante punt wat jy nou maak, maar kom ons beweeg oor na iets anders wat ook belangrijk is wat Amerika nou insluit hierdie week en dit is dat Iran en Amerika weer wapens opgeneem het, Petrol Prys hier die hoogte ingeskiet. Piet, is alle werk wat gedoen is vir vrede nou iets van die verlede? 15:12 Nee, ek sien Donald Trump en die Amerikaners sê dat, het spuiten van die oorweerskieterij, is daar nog steeds indirecte gesprekken met plaas. By the way, ek het vinnig naar die olieprijs gaan kyk, en behalwe as ek ergens die kat nie sterd, weet het, vrydag die 10de juli was dit nog 76, dus Brent Crude was 76 dollare vat. So, eindelijk... Het lijk vir jou, die prijs bariereer in termen van die verwachtingen van die lang termijn idee. Met andere woorde, ons weet die oorlog, ons weet as nou konflikt, maar die gesprekken gaan in die gang en die verwachting is dat op een stadium sal dit opgelost word en waarschijnlijk nie in die verre toekomst nie. En jy sien dit min of meer in die gedrag van die olie prijs. 15:56 Maar, wat, hoe kan die mens iets anders verwacht, as jy sit met een president in Amerika, wat totaal, wat oorkom as verpleeg, totaal, ek wil het nie imbeziel noem, maar dit met grensomtrende aan. wanneer hy sit en terwyl sy mense bezig is met onderhandelingen in Pakistan, allerhande absurdiede kwijtraak, allerhande verwachtingen scheep oor wat die uitkomst is, en dit duidelijk nie die aard van die gesprek was tydens die onderhandelingen. 16:20 Dit is alsof we in die eie wereld, of sy eie wereld, die wereld van myself daar nie wat thuis leef, of ergens in Miami, en dan goed kwijtraak, as ek onderhandelaar moet wees, as ek moet Bidkop wees, of Jared moet wees, sal ek verskriktelik ontsteld wees, en hulle twee is nie in een positie, maar ons ontsteld is met die president te wees, die Amerikaanse president te wees, maar ek sal verskriktelik ontsteld wees, as ons hierdie uiterstechnische, baie gecompliceerde gesprekke moet voer, moet eenkomsten moet aangaan, wat standhoud moet wees, en ever sit iemand op Twitter, en hy stier inlichting uit, wat absoluut niks met die werkelijkheid te doen, nie my waarheid te sê, wat ten doel het as het ware, om die Iranese op een of andere manier aanstoot te gee. 17:02 Je kan ons nie zonder handel, dit is ons een baie discrete, complexe proces, wat die mens meer dikwels in die stilte van die binnenkamer afhandel, in die wandelgange afhandel, en uiteindelijk maak je bepaalde aankondiging van wat bereik is, wat die ooreenkomste was, en wat die moeilike areas was, waarmee daar nog steeds moet omgegaan, want dit is moest, dit is moest die, nooit nou maar die civilized manier, van hoe mens met die goed omgaan, Donald Trump het geen begrip, van komplekse onderhandelingen nie, dit is alsof hy karre verkoop, hy bestuur elke internationale krisis, alsof hy een motor verkoop en koop, of olie, ek dink dit, dit is die probleem, oor hoekom Hierdie konflikt, of die, ons kon het lang al besleggen, daar kon lang al ooreenkomst stand, houd nie ooreenkomst gewees het, as Donald Trump nie in afklim van Twitter, in afklim van sociale media, en nie sy skoonseen, en sy business partner hier in Pakistan te stuur om te onderhandel namens Amerika, maar werkelijk technokrate, mense wat dit wat we doen, mense wat kernfysie is, mense wat oor jare, diplomate, wat oor jare bepaalde strijdpunten, internationale strijdpunten, met dit is die mense, dit is wat 18:07 Barack Obama gedoen het, dit is wat nog altyd die praktijk was, in enige komplekse onderhandel, so lang is ek in ondou, want er daar gesprek is tussen die Israelis, en sê nou maar die Palestijne, of die Arabstaten, was dit een gesprek gewees, wat hier technikrate gevoer is, en uiteindelijk by laatste dag kom die president of die leider staan, en hulle teker die documenten, wat die technikrate onderhandel het. Donald Trump het geen besef van die komplekse tijds die gesprek in die. 18:34 Fransho, Piet natuurlijk raak, want toe die oorlog weer uitbrek, het die Brentree oorlie opgeskiet en toe weergestabiliseer. Denk jy dat die markte miskien die hand hier gaan doong en sê goed jylle moet nou vrede maak? 18:48 Duidelik dat hier is een baie komplekse skaakspel wat gespeeld word nie net dier die Amerikaanse regering wis af wie die Iranse regering nie. Daar is natuurlijk baie spekulante op versky op een brief front van die economische werkelijkheid waar binnen olie en ander komoditeite van die hand gesit word. Maar dit doen glad nie afbreek aan die complexiteit van die situasie waarmee ons te doen het nie. As een mens kyk na die persoona van president Trump, dan wil jy op een stadium vir jouself die vraag afraal, het ons hier met iemand te doen wat geniaal briljant is, of het ons hier met iemand te doen wat net eenvoudig geen idee het waarmee hy besig is nie. En toch is daar een mate van Twee spraak wat voortvloe binnen uit die witteis uit en wat by die onderhandelingstafel gebeur. Of dit doelbewis daar die narratief geskep word om sekere rolspelers te dwing om hulle hande te speel of nie, sal ons nie weet nie. 19:56 Wat ons wel weet, is dit kan bitter bitter gevaarlik wees, as jy dit nie binnen een gereguleerde omgeving doen, waar die onderhandelaars precies weet, wat is die plan, wat wil ons bereik, hoe ons dit gaan bereik, en wat is die einddoel van hierdie jylle oefening, hierdie oorlog kan nie vir altyd dier nie, jy weet, per ty keer vraag myself die vraag af, maar hoe sinneloos kan een mens een oorlog, voer, beplan, financier wat op die einde van die dag staan om te wen vir hierdie strijdende fakties. Een ander aspekt natuurlijk is, precies met wie word daar geonderhandel in die Iranse kant en wat is daar die spesifieke mandaat? 20:44 Baie keer sê politieke ontleders, maar wie geef meneer Trump die mandaat, en wat is sy mandaat? Is sy mandaat eenvoudig om die moslimstaat te vernietig, om iets anders in sy plek te probeer bewerkstellig, om een meer oop democratiese samenleving daar te stel, of is dit net vir financiële eiergewin, met ander woorde, achter die oliebronne aan. Maar wat ek denk, mens hierder op moet concentreer en focus, daar moet een spesifieke beleidsrichting wees, daar moet een spesifieke mandaat wees, en ek dink, die narratief moet nie so verwater word, dat ons nie meer weet precies, waarmee ons te doen het nie. Daar is baie mense wat sê, jy kan president Trump vergelijk met Helliese Komeet, Hy is 180 mile per uur, volspoed met ongelooflik baie energie, is hy in die buitenste ruim wat hy net voortstoe, geen idee waar na toe hy gaan nie, geen idee wat die plan is nie, geen idee hoe en waar hy omself wil het opeindig nie en achterom laat hy een stert of een see van juridische, financiële en socio-ekonomische chaos. Ek hoop dit is nie so nie en ek hoop die Amerikaners het een daadwerkelijke plan. 22:00 Anders kan hier die julle onderhandelingen leliks gebreek leie. 22:06 Ja, ik vond het wat... Susan, misschien kan ons niet terwijl het op die vraag vraag is, kom ons kyk net een bykie, wie is die mense wat namens Iran onderhandel vis-à-vis die wat namens Amerika onderhandel? Nou, ons weet dat J.D. Vance, Jared Kushner is die witkop, en dan in die achtergrond kan ons veronderstelling maak dat Marco Rubio is betrokken, maar hy vlieg nie in het windag in die Iran toe, hy is direct betrokken nie. 22:29 Dan, as jy nou kyk waar die Amerikaners, daar is die naam van Abbas Abraji, hy is die buitenlandse minister, maar hy is een veteran diplomaat, wat uit die dokterraad van die universiteit van Kent, maar dan wil hy, hy ken die weeste, hy ken die idioom waaran daar gepraat word, en hy het die oorspronkelijke woord, en ek was met Barack Obama in 2015, die GCPOA, het hy onder, hy was hiervan die onderhandelaars, maar dan heb hy sy absoluut verder aan van die type gesprek, onder baie, baie moeilike omstandighede, dan is daar Qasim Karabadi, nou, hy is Iranse, is een buitenlandse minister, met andere woord, Marco Rubio, sy amtsgenoot, hy is daar, en hy het, het een graad in geneeswees en een graad in kernfysika. En hy was betrokken by al die technische aspekte van al die gesprekke wat in die verlede plaasgevind het wat Iranse kernenergie betreft. Dan is hier al Bahreini, hy is Iranse ambassadeur by die Verenigde Naties in Geneva. 23:21 Hy het oor Dakar is hier, het die onderhandel namens hier, in verskye conflict situaties, met ander Arab lande, met Egypte, met die Israelis, met die Amerikaners, jy sit met drie mense, minste drie, dat is meer van hulle, dat is alle mediators ook, Jy sit met drie mense wat weet precies wat hulle doen, wat technisch onderlee is, wat ervaring onderhandelaas is, wat goeie diplomaat is, en dan sit jy met Jared Kushner, wat Trumps is kon sien en niks meer is, en jy sit met stiet witkop, wat saam met hom bezigheid gedoen het. Hoe op aarde? En dan sit jy met een bezerkte president, wat binnen die witthuis laat nacht opstaan, en saam met een blondiene, wat sy printer is, sy human printer is, en tussen die twee van hulle stuur hulle syne uit na een rang toe, oor hoe die toekomst moet langs, 24:05 wat hier die onderhandeling betreft. Dit was madness. Dit is madness om so te dink daar oor. Heinrich? Suzanne, in enige onderhandelings, vredes onderhandelings, aanvare me is dat daar een gee en neem situatie moet wees. En die indruk wat jy krij is dat daar in hierdie onderhandelinge, wanneer daar geonderhandel word, die verwachting is dat die een meer moet gee as die ander. Behalve dat die een wat meer moet gee, die beheer het oor die straat van Hormuz, wat natuurlijk een sleetelpunt is, as het kom by die conflict tussen Amerika en Iran. Die ander ding wat die mens moet sê, is dat, hierdie is nie net een oorlog, wat Amerika en Iran raak, neem maar het raak die julle ganse wereld. En hier het Iran nou, in reaksie op, er nie die aanvallen die hier Amerika, een stuk soos, ek denk iets soos 7 of 5 tenminste lande daar in die golfstate, daar in die omgeving weer op hulle beerd aangeval. 25:09 En dan is daar verwijs voor oor na die moendelijke inpak waar ek kan het op die olieprijs, wat ook vir mense wat luister naar die program, een boodskap stier dat hulle gereed moet maak, oor dat as daar verandering in die prijs kom, ek moet aanwoorde, bestuiging, dat het ook vir my en vir jou aan ons zakke sal raak. So, so, daar is ook vroeger verwijs na die optrede, die manier van dinge doen, van president Trump, en ek denk hy dan nog, wanneer die aflope klompe ure, na Iranse leiders, als boos en syk verwees, nou, as jy hoop om te onderhandel, met een ander land, en jy, terwyl die onderhandeling, plaas vind, is die grootst, die leier van die machtige, ander land, bezig om, beledigings rond te slinger, oor die, oor die, oor die ander partij, dan weet ek nie, hoe jy, op een ernstige weise, by een volhoudbare oplossing, gaan uitkom nie. Precies, precies, precies. 26:12 Die moeilikheid is net, Suzanne, en daar was nou een historische oomlik op hierdie program. Inderdaad. Onze moeilikheid is, en Piet sal meer daarover kan sê, dat die internationale instellings na wie ons voor die era van Trump gekyk het om leiding te geën, met hierdie soort kwesties. Die is, die is daar, so irrelevant, en ek weet nie, hoe ons dit gaan verander nie. Ek praat hier van die verreelde nazies, en ander soortelike instellings. 26:55 Nee, ek gaan nou eers oomlik van stilte moet geef vir hierdie saamstem tussen jylle twee, voor ek aangaan in die volgende tema toe. Goed, nee, dit is een interessante vraag wat jy daar het, Heinrich, oor internationale instellingsmessel nou moet doppe om te sien wat hulle gaan doen. Maar kom ons gaan na ons volgende story toe waar ek wil gesels. Jordan J. Lewis, die DA-leier, het aan president Cyril Ramaphosa geskryf en gevraagd dat hy nou een nieuwe minister van politie moet aanstel. Die huidige minister van politie, professor Feroz Kachaliastansi, waar neem in die politie minister, nadat Saint-Zoom Kuh nu op verlof geplaas is, nadat bewering steenom by die Medlanga commissie van onderzoek gemaakt is. Frans, kom ons begin by jou. Moet die president nou begin om die politie minister aan te stel, of nie? 27:36 Denk Penny moes al lang kan geval het, dat sy wek roep nie dat die politie uit nie, maar ook uit die samenleving, dat dinge kan nie aangaan soos wat dit aangaan nie. Politie of die departement van politie, daar die portofilie het rechtszekerheid nodig, het zekerheid nodig wat sy lede behoorlik gaan bewapen wat hulle emotionele functionering anbetref en natuurlijk moet daar een beplanning wees vir die toekomst soosake tans daar uitzien is die huidige minister net in een waarnemende hoedanigheid Die minister Sensu McCune word da's verskye beweringsteenom en dat hy homself binnen een corrupte mafia omgeving bevind het en tevens dat hy selfs meegedoen het aan hierdie onrechtmatige onwettige activiteite. 28:29 En nie die blote verwijsing, nie die blote associatie daarmee moet ernstig opgeneem word, want die verval binnen in die politie, binnen in die weermacht, binnen in een verscheidenheid, van staatsinstellings, verlam die functionering van die staat, verlam dienslevering, verlam effectiviteit, en dit kan nie teenvoudig nie oor die politieke boeg gegooi word waar mense sê, maar ek is verplig as die president om te doen wat die nationale uitvoerende komitee vir my voorschryf om te doen, of wat my partij in Lutuli huis vir my voorschryf om te doen nie. Waagmoed word beloon, en ek dink ek aangebreek vir meneer Ramaphosa, ek is bewust daarvan dat sy Amstermein is besig om tot die einde te kom, sy politieke uurglas is besig om uit te loop, maar dit verhoed om glad nie, om harde besluite, moeilike besluite, maar besluite te neem wat die land en sy burgers tot voordeel strek. 29:33 Hierdie gepamper lang en baantjies verboeties, ek dink dit moest al lang al tot een einde gekom het. Die constitutionele hof het al in verscheide uitsprake sy kommer uitgesprek oor die manier hoe die uitvoerende gezag te werk gaan om sekere aspekte aan te spreek. wat elke burger sy rechte beinvloed en op inbreek maak. Die feit dat die minister van politie is, ek denk dat meneer Amaposa moet die roede inlee, hy moet net eenvoudig sy politieke discretie gebruik, en hy moet die minister van sy verplichtinge onthef, en hy moet die proces daarstel, as dit die waarneemende minister is, wat die geskikte en gepaste persoon is, dan is dit so. Maar wat soos een paal boven water staan, ons moet die beste persone kry om die werk te doen, om die taak uit te voer, hierdie gerond danserij, of eier danserij, om sekere politieke individue, sy palet te bevredig, dis een onding, en ons moet ons self nie daarin blootstel nie. 30:39 So terloops volgens rapport verdien 2,6 miljoen rand om die huis te sit tot sake afgehandeld word. Is dit ook een onding? Sal mense wat gescoors is gerechtigheid begin soek en help om die proces aan te help? As die geld opraak, moet dit hersien word? En Heinrich, je weet, moet nou eers gewag word vir met lang as die commissie se uitsla? So Suzanne, die president het nou al herhaaldelijk gesê dit is waarop hy wacht en dit is wanneer hy een besluit sal neem. Ek weet nie wat om van plan sal laat verander nie. 31:09 maar mens moet ook dalk net vraag of kyk na waarom dit belangrijk was vir Jordan Hill Lewis as nieuwe DA leier om hierdie oproep to die president te maak. Dit het daarmee te doen dat hy bezig is om homself of sy nationale positionering te probeer uitbouw met die dat hy nou DA leier is, maar eindelijk een kaapstak politieke figuur is, weens die burgemeesterskap. So hy doen dit so dat die land moet kennis neem van die nieuwe nationale leier op die politieke toneel. 31:49 Tweerens is veiligheid of misdaad bestruiding, een van die DAA's derentijdse focus areas, hy het ook die ander dag genoem, toe hy sy Vjaltog bekendgestel het as burgemeesterskandidaat van die DAA verkaap zat, en dan derdens sou ek die Vjaltog wat dier die DAA self en ook organisaties soos die wat ek, Leikaapse Forum, gedraai word, namelijk die afwenteling van specifiek politiemachte, speel ook een rol in waarom, door in die loos vir die presidents of raders nou tyd, dat jy een aanstelling, een permanente aanstelling, moet maak. Dit zou ook sekerlik, een manier kon wees van hom, om die andag te probeer afleid, van die hoofopskrifte van Verlieresondag, se korante, oortou nie Leeuwense toegang tot, of invloed op, of enbare DAA, verteenwoordigers, tot binnen die regering van Nationale Eenheid. Maar, dat het een onheerde, uithoudbare situasie is, dit is gewis, en François had genoeg daar oor gesê, jy kan nie, dit is nou, morgen sal het precies een jaar wees, as ek reg is, dat professor Vrouw Skatalia, waar nie manierie pos, en essentially, met alle voordele van die minister, steeds rondrits, en gaan waai, gaan, dier niks werk te doen, vir die staat wat hom betaal nie. 33:06 Maar wat afweesig is in Jordan H. Lewis' brief aan die president, of sy commentaar in die media achterna, is of hy wel die prestatie van professor Katalia in acht neem. Hy sê niks daar oor nie. En ek het toch die gevoel dat, of miskien moet ek net vir my self praat en sê, ek het toch die idee dat professor Katalia... baie moeite gedoen het in die eerste plek om hierdie portefeelie behoorlik onder die knie te kry, en wat van jou verwacht word, en dat ek verbaas sal wees, as dat te veel mense is wat geleergesteld is, en hoe hy sy werk tot nou gedoen het. Aan sy stemdoen kan ons natuurlijk niks doen nie, maar dit dring, ek denk hier, dit gaan enige misdadiger afskrik nie, maar dat hy wel toegeweid oorkom, ook vroeger vandag, Toe die interministeriele komitee oor emigrante of die onwettige emigrante kwestie een voorlegging gedoen het, het hy vir my ingelig en ernstig oorgekom met die taak wat hy op hande het as minister van politie. So ja, so ek dink dit is iets wat aanwezig was aan Jordan Lowe's aankondiging of brief. 34:24 Ek is bang nie stap weg van hierdie topiek, want my twee collega's wat saam hier praat vanavond, is totaal verkeerd, dit is die ene ding. Die tweede ding is, ek is een groot fan van Jordanie Loosman, ek denk hy het ook die kat in die sterfbeet. Wat hier gaan gebeur is, as hulle program gevolg word, dan gaan die president kom en ek gaan een nieuwe minuut voor politie aanstel. En hulle gaan beskynlik een nieuwe commissaris aanstel en sê, reitemanne, rik jy die politie recht. Jy kan dit nie doen nie. Een minister kan dit nie doen nie, een nieuwe commissaris van politie kan dit nie doen. Als hoeveel ministers, hoeveel commissarisse gaat, dit gaan net alweer slechter in die politie. Ontdou nie, die politie is een conformeratie van misdaadkartelle wat hoogte vir in verskillende departementen. 35:04 Die enigste manier, hoe jy een nieuwe minister kan aanstel en om effectief kan maak, en nie van my hospitaalpaas gee nie, is wat jy, gaan in die matlange commissie verslag, jy gaan in die zonde commissie verslag, jy doen nog verder onderzoeken, jy krij een behoorlijke greep op precies wat die probleem in die politie is, en dan begin jy met die rechtmaak proces, as een collectieve proces, jy kan dit nie net oorlaat in die minister en die commissaris nie nie, Daar is nie iemand, ek kan nie aan een enkele persoon denk, een enkele persoonlikheid, een enkele kundige in Zuid-Afrika wat jy die minister van politie kan maak, wat hierdie gemors kan uitsorteer nie. En hy kan dit nie eerst doen met die commissaris aan te stel nie, daar is nie een commissaris in die politie kombinatie wat die probleem kan uitsorteer nie. Dit is groter as enige individuele persoon of selfs een kleine collectiviteit. Dit is een ding wat op een groot skaal aangepak, geherstruktureer, herbedinkt, en nieuwe filosofie en nieuwe ideoom voorbeeld geskept moet word. 36:00 Indien die president, en dis die softtage, dis ons wat hy doen, dis ons om het in die moeilijke besluiting kan neem, hy stel een nieuwe minister aan, en nou ook bid hy, dat hierdie minister sal die ding uitsorteer, hy kan het nie doen nie, geen minister dat hy mag, ons het geseen wat die beperking is van die ministerse mag voor die politie, hy kan bijvoorbeeld nie opdracht te gee aan die commissaris nie, ons het geseen wat die beperkingen van die commissaris is, dis die een ding, die ander ding is, sê nou my, jy maak die argument dat een koe noem, moet terugkom. Daar is nie plek van Kuno en van Gantle Makmonazi en selfde politiemacht nie. Dit is onmoedelijk, hulle het die eerlief alleen geïmpliceerd en die consequenties daarvan was onzaglik geweest. 36:40 Dit wat gebeur het na Makmonazi sy media vrijstelling, het geweldige implikaties vir die politie gehad, daar is die plek vir alweer die soo, en koe nu kan hy gerust afdank, ek stem daarmee saam, raak van hom in slaap, want hy kan nooit weer terugkom na sy post toe nie, ek weet nie of ek nou, Kachali is hulle anstel nie, want jy gaan vir my hospitaal pas, jy hierdie ding, hierdie politiemacht, moet reggerik word op een baie groter skaal as een nieuwe minister en een nieuwe commissaris. Ek sal nie nou iemand aanstel die, ek sal wacht tot die die dan behoorlijk verstaan is, tot daar behoorlijke plan is van hoe die probleem opgelost gaan word, hoe dit aangesprek gaan word, en dan sal ek vir iemand sê, nou het is vir jou een behoorlijke stratier en plek, jy moet om nou in stand hou, want ons weet, die minister kan dit nie, hy kan onmoendlik die hele proces oplos nie. Suzanne, so Pieter nou, en ek is ernstig, daar word een baie degelike antwoord gegeen, 37:32 op een vraag wat jy nie gestel het nie. Jy het nie vir my of vir Franswa gevra, of ons denk, die aanstelling van een nieuwe minister, een permanente aanstelling, sal die misdaad probleem oplos nie. Dit is ook nie, wat ek enigszins bedoel het, toe ek gesê het, ek het in my waarde te sê, een ontleding probeer doen, van waarom dit een kwestie is, wat door John en Heloes, als nieuwe DA-leier, opgehaal word, en tweerens het ek gesê, met die beperkinge wat daar is, in hoe professor Verhoes Katalia sy rol vertolk, het ek nog nie baie mense gehoor wat sê, dat hy een frot job doen nie. Als die vraag was, Dink jylle een nieuwe aanstelling, soos wat die aanleier vraag, sal ons misdaad probleem, en al die goed wat by die Madlanga commissie, en uit generaal Nguanasi se mediaconferentie, tevoorschend gekom het, sal dit oplos, dan sê, Piet het die beste antwoord gegeen, soos wat ek dit nie sou kon doen nie, oor waarom het nie die geval gaan wees nie. Vergin my net om een bykie perspektief te gee, Suzanne, as jy nie omgeer nie. 38:45 Ek dink die kwestie wat die minister aan betres is een aspekt wat dit correct opsom, maar nie ek of Heindrecht het te kenne gegeen dat een zwalkie gaan een sommer maak nie, absoluut glad nie. Ek aanvaar, dat die pos van die minister van politie, is een potentiele doodlijke gifbeker. Een persoon gaan nooit hierdie gemors, net eenvoudig kan ontrafel, en van ontsla raak nie. 39:10 Maak nie saak wie die nieuwe besem is, wat aangestel moet word nie, of kan word nie, ek stem saam, dit kan nie meneer Nkuno wees nie, ek meen hy is net eenvoudig, daar is die plek vir hom nie, maar wat wel moet gebeur, daar moet structure binnen die politie gesket word, waar daar een goeie synergie is tussen die uitvoerende gezag, en die gezag wat binnen die politie in die vorm van die commissaris is, wat die werk op die grond moet doen, maar daar is ander, meer sensitieve aspekte wat die mens ook moet aanspreek, want daar jou vraag was gewees, is dit moreel rechtverdigbaar, dat een minister na een periode van een jaar nog steeds in een post is, en sy salaris ontvang, en jy kan dit deertrek, daar is een verscheidenheid van voorbeelde, van rechters wat geimpliceer is, rechter Nicola Mutata byvoorbeeld, hy was 10 jaar gescoors gewees, voordat sy zaak voor die rechtelike dienstcommissie gekom het, hy het elke maand sy salaris gekry, hy het elke maand sy gratificatie gekry, hy het elke maand sy voordele gekry, en daar is baie soortgelijke gevallen binnen die rechtstelsel, nie alleen rechters nie, maar ook landrosten, ook 40:26 aanplaats, ook ander personeel binnen het departement van justitie, en ek denk die oplossing is eder, ek is baie goed om probleeme te identificeer, heel te maar echt, ek is geen probleem daarmee nie, maar ek dink ons moet ons self so projecteer, dat ons ook oplossings aan die hand kan doen. Dis goed om te kritiseer, as niks fout met kritiek nie, maar evenste moet iemand gaan sit en sê, hierdie is een constructieve plan, wat ons moet implementeer, die minister, die president tevens, ek gaan een stapje verder, ek dink nie as die kabinet, het die antwoorde vir al die probleem nie, dis hoe kom daar kindige, ervare, mense aangestel word, om hierdie julle ding te ontrafel, om hierdie katnes oop te krap, en om precies te doen wat die rechte ding is om te doen, en as amal uit die proces, of uit die departement verweider moet word, wel dan is dit wat het is. 41:24 Jy luister na kommentaar elke sondag aan tussen 8 en 9 op RSG. 41:44 Welkom terug by kommentaar en die Geltse Tengse departement van onderwijs het buiten die hoofd geskik met die oud hoofd van Girls High in Pretoria, Philippa Erasmus. Erasmus is dier die departement daarvan beskuldig dat sy nie die schoolse gedragskoorde afgedoong het nie, dat sy nie die beheerlichaam voldoende bijgestaan het tijdens sy aanstelling nie en omdat haar man Mike in die tuin gewerk het. Die onderzoek het gevolg na dat wat sy boodskap wat racisties was tussen leerlinge in 2024 uitgelek het En is nou bewering racististies eindelijk, want die 12 leerling is ook intussen vry gesprek oor hierdie beweerde racististiese boodskampe. Piet, ons begin by jou. Die historie het groot opslaan voor oorsak aan Vankik. Die premier van Gateng was deel van die ondersoek en nou na miljoeneranse rechtskoste vir die saak buiten die hof geskik. Wat was dan die probleem nou eindelijk hier? 42:30 Ek weet nie of as mens dit een probleem noem, dan maak jy die vonderstelling dat daar een technokratische of logische oplossing vind, maar ek denk wat gebeur het met onderwijs in Zuid-Afrika en vooral secundair onderwijs, want dan is school onderwijs hoerskoelonderwijs specifiek, is dat toen iemand een politieke slagveld geword het van verschillende fakties, daar is geen twyfel daarover dat Pan Yasser Lusufi het besluit om te pik a fight with Afrikaans schools. Ek het nie twyfel daarover, sy hele departement is daarop ingesteld, en hy het het by verskye kere al gesê, wat in hierdie gesprek specifiek, wanneer jy dit verwees wat die korant was, die enigste persoon wat daar die redelijke stem toont, die persoon wat die mens behoor te verstaan, omdat dit daar integriteit is, en met oortuiging die waarheid gepraat word, klink vir my na die skooloof, van die mense wat uiteindelik die meeste benadeel is. 43:26 Maar as jy nou kyk, en dit is hier een van die hartseer goed vir ons onderwijsers het afkast, as jy het met Pinyas en de Soefie bijvoorbeeld in Gauteng, ons sit aan die andere kant, wie is die, wie is die primaire teken, van Pinyasa Lusufi, wie is die, een stem, wat reageer, op alles wat Pinyasa Lusufi sê, en is die stem, een met integriteit, die enigste andere stem, wat reageer, wil het, my like, ek behal, ek dink, Jakud Deacon, is, is, is, is, is, afreform, solidariteit, nou, In my wereld is ons my duidelik dat hierdie twee groepen Afri Forum gebruik ook skole als een politieke slagveld vir hulle eie intenties. Dit is eenvoudig die verkeerde stemme wat vecht om politieke bloedmend als kinders. As jy nou mooi dink solidariteit in Afri Forum, wat ander reaksie kan landlok Dit is een groep wat verbind is aan die Orania politieke model. Dit is een groep wat hierdie week onder andere sponsorship was vir die Bokkie week wat die jaarlikse school tourneu is, rugby, netball en hockey, die fondsie wat ek denk 1991 af, wat net vir wit Afrikaande leerders hoop is. 44:31 en Kali Kreele daar gegaan en daar gaan praat. Nou, as die stem is in die ene kant, en die andere kant is Spanjaas en Sofie, wat het wordt van die redelijke stem wat in die middel is? Hoe kom is het dat die slaghofer uiteindelijk die redelijke stem is? En ek dink dit is deel van ons probleem. Dit is net... Jy sit met Afrikaner-nationalisme en zwart-nationalisme wat in hierdie gesprek te mekaar opgesteld is. En in die middel, recht in die middel, sit die kinders. En recht in die middel sit die redelijke mense. En uiteindelijk is dit net die slaghof was wat die redelijke mense is, wat die skoolwoord was in hierdie gesprek. Heinrich, wil jy reageer hierop? Een mens moet begin, sou ek denk, Suzanne, door net eerst die stelling te maak dat racisme in enige vorm nooit rechtvaardigbaar is. 45:18 kan wees nie. Maar dan moet die mens ook onmiddellik bijvoeg, dat het soms net te makkelijk is om racisme te roep, en specifiek, wanneer die beweerde oortreder wit is, soos wat het in hierdie geval met mevrouw Philippa Erasmus die geval was. En en dan die kwestie oor een panjaas en soefie, wat kom uit aansomheid hardloop, na tonele toe, waar hy denk, hy kan dit uitbuit vir sy eie politieke agenda. As dan verwacht word van burgerrechte organisaties, om stil te bly oor kwesties, wat hulle teikengroepen, of ondersteuners, of lede, ten nauwste raak, net omdat ons bang is dat Piet Troukamp ons gaan kritiseer daarvoor, dan raak dit een ander soort speel wat hier gespeel word. Ek sê, enige iemand het die recht om op enige dag, dat hulle voel, dat is een onrecht gepleeg, om daar oor kapsie te maak. 46:26 Organisaties besluit oor wat er geleentere hulle bevonds of ondersteun, en individiese kies is, oor sa met wie hulle, by koffieshops in Melville gaan koffie drink, of braai, as hulle oor naweke braai, is persoonlijke kies is, en daar moet genoeg ruimte daarvoor gelaad word, ongeacht wat ons ander sy mening daar oor is, en sonder dat ons sê, dit is aanvaarbaar, om expliciet, op grond van sekere, 47:00 kom ek sê nou maar kultjerele, waardes of selfs etnisiteit, ander groepen uit te sluit. Goed, soek persoonlijke aanvallen wat ons hier so hoor van julle. Frans, wat gaan nou vir jou een kans geven? Wat denk jy van die story? Ek sê die departement ontkennen ook dat saken verander het, omdat die politieke heethoofde van posities verander het. Wat sê dit vir jou oor die kinderse beste belange wat hier eindelijk voor opgestel moet word? 47:27 onderwijs behoort elkeen van ons baie, baie na in die harte le. En ek glo nie dat hierdie is een polarisatie van Afrikaner of nie Afrikaner nie. Mevrouw Philippe Erasmus was die hoofd van die Pretoria High School for Girls wat die Engelse onderrig medium nastreef en wat sy ook al in die vooruitse gestel het was binnen in hierdie onderzoek. rein, goed, in die beste belang van die kinders, met integriteit, en die hele proces, kan jy net aan een groot klok hang, dit is een heksejag gewees, wat die rechtsproces misbruik is, om een persoon te na te kom, een persoon wat het net in die vooruitse gestel het, om goed te doen, om recht te doen, binnen in die beste belang van die school en die kinders. Artikel 28 van die grondwet spel dit baie, baie mooi uit een, dat waar die rechte van kinders in gedrang kom, is die maatstaf wat in die beste belang van die kind is. 48:36 En toe die beheerlicham vir die Pretoria High School for Girls hierdie aspek aangesprek het, het hulle een dringende aanzoek gebring na die hooggerechtshof toe hier in Pretoria. En hulle het vir die hof gevra, verplicht die departement om vir ons daai verdoemende verslag te gee. Daai verslag vir die procureursfirma wat uitgebast sein het, dat hulle het verdoemende verslag. inlichting getuienis wat hulle aan die kaak gestel het wat racisme by daar die school uitweis ek stem saam met Heinrich racisme behoort nergens in ons samenleving een troefkaart te word nie maar die departement het tot en met vandag toe nog nie daar die verslag beskikbaar gestel nie My afleiding is, hulle kan het nie bekostig om het te doen nie, want dan gaan hulle vir hulle self blootstel tot skadevergoedingseise. 49:29 Die bloote feit dat die departement nou even skielik een totale ander denkiesing, dier te sê, maar kyk wat die dramaties persoon aan betref, daar is verwikkelinge gewees, mevrouw, Philippa Erasmus is aangestel as die hoofd van Kiro Cornwell Hill, sy is nie meer by die Pretoria High School for Girls nie, en daar was ook schuivings binnen die departement gewees, nou weer hou ons ons self daarvan om kommentaar te lever. Dit gaan nie om kommentaar nie, dit gaan oor verantwoordelijkheid. Mense in gezagsposities moet verantwoordbaar gehou word, Jy kan ons nie achter die mantel skuil van jou voorganger of iemand wat nou net eenvoudig nie meer in daar die posiesie is nie. Ek dink wat onhoudbaar geword het is dat skole en die beste belang van kinders word die politieke speelbal gemaakt om een sekere type van sign uit te stuur of om een boodskap uit te stuur. 50:27 Die boodskap is een verwrongen beeld van wat binnen in die onderwijs gebeur, en wat ons in die vooruitzicht moet stel, en ek is bevrees, dat wie ook al die rolspelers is, hulle moet hulle self daarvan weerhou, want hulle is bezig om het vier te speel, op die ou einde van die dag, kan ons nie, ons kinderse beste belange, op die altaar plaas, en dit net vir politieke gewin nie, daar bestaan nie so iets nie. Ek denk mis wat in de regheid sê, en dit is dat die onderwijsdepartement, die gating onderwijsdepartement, 51:02 het racistisch opgetreed, in die sin as hy het gegaan, met die schoolte omritte wat schoolhoof was. Daar is geen twyfel daar oor, die zwarte mense kan racistisch wees, dit is wat wat mense racistisch kan wees. Maar ek weet geen ding sê, ek het nog nooit gedink al die kreefde stilbleed, of afreformer stilbleed nie. Maar wat ek sê is, ek wees daar was een ander stem in die middelgrond, met integriteit, wat die mense kan vertrouw, om namens die kidders van Zuid-Afrika te praat, hoekom is dit altyd extreme stemme, stemme wat op die peripherie, sê nie maar, of rechts of links van die center beweeg, en dit is my jammerheid, die silent majority wat toeopstaan vir hulle kinders nie, wat toelaat dat of die saasies, of die staat, of wie ook al namens ons, en namens ons kinders praat, dit is waar die probleem is. 51:48 Heinrich, met dit gesê, daar die stille middelstemiekie, is die stem wat ons nou gaan nodig hee as hierdie plaaslike verkiesings, jy weet, gaan gebeur, mense wat gaan opstaan vir wat recht en verkeerd is in die rechte stem uitbring, as ons nou kyk byvoorbeeld in Gauteng, die kolig wat nie wil wegdraai van Johannesburg Metro nie, en rapport berug ook dat die Metro 6 miljard rand per jaar verloor aan water en kraag, daar staan villesplekplek rond, want daar is nie petrol vir die dienstverskavers nie, want die Metro betaal hulle nie, Ruitings Afrika, wat Metro's en municipaliteiten evaluëer, het gesê dat die Metro die moeilijkheid is weens financiële wandbestuur, goeie regering en fiskale disipline. Johannesburg Metro is een van die municipaliteiten waarvan die tessorie sekere bevondsting weghou, totdat die behoorlijke begrotingsplan voor gaan leek kan word. So al die openbarings word nou gemaakt oor Johannesburg, want dit is nou, jy weet, politiekerij in anloop door die verkiesing, maar denk jy dat jy weet die kiesers nou hierso die stem van hulle gaan moet laat hoor? 52:44 Inderdaad, Suzanne, wat daar in Johannesburg gebeur, gebeur in een klomp ander municipaliteite. Ons kan maar kyk na die onlangse verslag weer, die auditeergeneraal, en ook hierdie besluit nou van die tesorie, wat ook my thuis municipaliteit Theewaterskloof raak. Ek sit op Caledon en gesels, en hier het ervaar ons die selde ding die tesorie het gesê, hulle gaan sekere bevondsting nie beskinkbaar stel nie, want Thans hier word daar een financiële herstelplan in werking gesteld. Dit is een plan wat die gemors, wat die ANC en die PA en Goed, with a little help of the Freedom Front Plus, oor een lang tyd toegelaat het, om te gebeur die son, en die DA wat die mederheidspartei is, sy, hoe sê my, sy benen afgesnij het, dier dat goed wat van ons stel was, om samen met die DAA, die koalitie te vorm, wat die dinge moest rechtstel, uiteindelijk dier die ANC beinvloed is, om ander besluiten te neem, en hier sit ons nou, met die situasie. 53:54 As daar enige geregistreerde kieser is, wat vanavond luister, en wat so waarlik waar, nog vir een partij gaan stem, wat verantwoordelik was vir al hierdie gemors in verskye municipaliteite, dan is mense eindelijk maar net onverskillig in die kies wat hulle uitoefen. 54:15 geen municipaliteit behoort gerefeerd te word, hier enige partij wat op enige manier betrokke was, sê er 2021, by hierdie verval wat ons sien, sê dit die nie instandhouding van infrastructuur is, of die betaal van water, of krachtbetaling daarvan nie, ek bedoel, hoe kan jy, hoe maak men sin daarvan, dat Johannesburg water, blikbaar, tot 40% van die water verloor, waarvoor hulle betaal, En dit is weens die amper nie bestaande infrastructuur en diefstal en vandalisme. So dit is nie asof mense nie weet waar die oorzaak is nie. Dit gaan meer oor een bereidwilligheid om dit recht te stel, om een verandering te maak. Fransjo, sal, jy weet, een nieuwe leiderschap span as die verkiesingsnaal gebeur die saken kan omdraai, denk jy? Ons spreek die olifant in die kamer aan 55:14 Dit is onmoendlik om enige municipaliteit wat ESCOM meer as 2, 3, 4, daar is selfs municipaliteite wat vir ESCOM 6 biljoenrand skuld, vir Randwater meer as 1, 2, 3 biljoenrand skuld. Hierdie is een systeemiese verrotting, wat niemand net eenvoudig antibiotika kan gee en dan gaan dit weggaan nie. Dit is een absolute verrotting wat oor so lang tijdperk plaasgevind het, dat het politisch onmoendlik is om hierdie municipaliteiten weer functioneel te maak. Hierdie municipaliteiten het oor een tijdperk waar daar net eenvoudig een financiële beplanning, beheer of fiskale maatregels in plek gesit het nie, het hulle totaal en al wanfunksioneel geword. En enige persoon wat gerechtig is om te stem, moet gaan stem met sy oortuiging dat iemand moet in die plek kom om een daadwerkelike verskil te maak. 56:07 En dit is hier net een burgermeester, wat het gaan kan doen nie, die thesorie moet intree, die thesorie moet kom help, daar moet het plan wees, van die minister van Finansies ook, en hulle is bezig, om plannen te maak, maar om net eenvoudig terug te gaan, en om met jou hart te stem, maar dan is jy ons of bewusteloos, of jy is net eenvoudig dom, en ek dink ons het een tijd, ons het een fase bereik, waar ons vir ons self moet sê, Iemand moet toch opstaan, iemand moet ooit met die rechte ding doen, iemand moet sê, maar dinge kan mos nie so aangaan nie. Ek weet, nou die dag rai ek in die vrystaatse dorp, daar is die rol wat in die straat afloop, en niemand, niemand, sê iets nie, niemand doen iets nie. 56:53 Het jy al gesê, in bete hoeveel van die dorpe, sy straat is net eenvoudig, slaggate, van soe aard, ek dink as die klein voertuig daar aanval, moet jy een huiskrant kreeg om die uit te haal, en dit is, het dit die norm geword, of is ons net eenvoudig bezig, om verval, as die verstekpositie te aanvaard, ek is nie bereid om het te aanvaard nie, ek sal een verskil, iemand moet een verskil maak, en ons kan nie net elke keer hoofd toe hard loop, en vir een rechter gaan vraag, jy het hulle, maak een bevel, wat een mandamus, wat die municipaliteit verplug om sy ver te doen nie, hoe op aarde het ons in die positie gekom, Die municipaliteit moet dit doen, is nie vir die hof om die land of die municipaliteit door middel van een hofbevel en een decreet van een hofbevel te regeer nie. 57:44 Ek dink, mense besef nie altyd wat hulle verantwoordelikhede is nie, maar binnen municipale verband, plaaselike verband, dit raak elke burger en die mense is bezig, hulle is nalatig, hulle is bezig om hulle taak te versaak en iemand moet die sweep klap Die mense moet begin om hulle mouwe op te rol, hulle sokies op te trek, skouwer aan die wiel te sit en ons land voor en toe te neem. Nie achteruit nie. Piet, ek is nou amper te bang om vir jou te vraag, jy weet, maar sal die bewijse van verval genoeg wees om kiesers te noop om anders te stem as in die verlede? 58:23 Ek denk so, ek denk so, da's meningsopname is wat weis dat die DA het die ANC voorbij gegaan wat populaire steen betreft. Omdat dit is mense wat nie net verontrust is, maar wat diepkwellinge het, wat in Johannesburg gaat. Susan, jy sal ondou, ek het op jou program en op baie andere programme, jy het al baie dik was geweldige kritiek tegen die DA gehad en tegen Helensel. en de arbeid John Steenhuis, en ek het een dag gesê, Zuid-Afrika is nie recht voor een wit presidentie, maar as ons recht was, was ons nie recht voor John Steenhuis, en so ek het al my kritiek in my leven gelever, maar ek sê nie vir jou, Johannesburg het nie meer die belastingbasis, om binnen 5 jaar of 10 jaar of selfs 15 jaar om self recht te rekkie, dit is een 20 jaar project, dit is hier en die ander ding is, die burgermeester van hierdie stad, van hierdie metro, wat die waarde versieningskettings moet reinig, van verkades tot corruptes, tot plunderers, tot kartelle, tot you name it, en dat is in die stelsel. 59:24 Die enigste persoon, waaran ek kan denk, wat een rugraad so dik soos een krimintartboom het, is seriewees van staal, die beweesde ervaring, dit kan net jylle en zil wees. Daar is nie een meneer, wat jy iemand anders in die stad kan gee, en dink, ons gaan enige plek er ons elders gaan nie. As jy kykt in die name wat genoem word, daar is eenvoudig niemand, wat met woortuiging kan sê, I'll give it a good shot. Ek sê nie sê gaan succesvol, we sê wat die plek is verrenewere verwoest, maar as daar iemand is wat ek dink, wat het gaan probeer, en wat die geskiendes het, en wat die guts het, dan dink ek, ek kan nie verstaan, dat jy al hierdie bewustlooses, wat vir ons opgaat, die bewustlooses moet nou blijrie wakker word, en gaan stem, en ek kan nie vir jy sê, op een manier met ons bij julle en zil uitkom, daar is niemand anders te neen, en ek sê het met de grootste mate van kritiek, en na ruipe bepeinsing, en diepe overweging, en behoorlijke studie van die data, en van, I was thinking about this. 60:26 Ek weet nie, hoe ons Johannesburg kan wakker word, die vijfde november met een mate van optimisme, as julle en zil sê, ek gaan terug weeskaap toe, dus my beter daasie bonie. 60:37 Andrie, wat die mens, ja nee, kijk, ek sal, geen, op geen oomblik, of op geen dag, aanvaard, dat daar, een beter kandidaat is, as Helen Zillenie, want, soos Piet gesê het, het sy die rekord, die bewees rekord, van, van dinge recht rik, en, en ek, ek sit met die diepe bekommernis, dat mense mislui word, sê dit dier die action SA is daar in Gauteng, of dier die Patriotic Alliance hier in die Westkaap, dat daar die partie, let wel, beter partie is, as die DA, maar hulle het geen plan, oor wat hulle gaan doen, aan al die probleeme, wat dier Piet en Franswa uitgewees is, wat bestaan in metros, wat bestaan in klein dorpie, soos hierdie van my, Calidon, wat veroorzaak is, dier hulle self, hulle is allemaal besig, om te werk, om veldtocht te leie, wat die DA's steen moet verminder, en behoede ons, wanneer dit gebeur, en die corruptes, en die die ouwens wat net ingestel is, op wat er contracte, na wat er maatskapie toe kan gaan, en tenders, so dat hulle ook weer iets terug kan kry, dividend terug kan kry daarop, as die ouwens weer beheer neem, of groter beheer neem, 62:17 oor municipaliteite. Ek denk, daar is genoeg Zuid-Afrikaners en kiesers, geregistreerde kiesers, wat Franswaal, wat nie bewusteloos is nie, maar wat bewus is, 62:32 van wat op ons wacht, as ons gaan toelaat, dat ons stede en dorpe, municipaliteiten met ander woorde, net verder achteruitboer. As ek mag saamvat, ek denk wat ons vir mekaar moet sê, Suzanne, is dat die rechte jokkie moet vir die rechte per opgesaal word. En mevrouw Zille het definitief die gravitas, en ek denk dit is die focus, om een verskil te maak, om dinge recht te maak. Ek stem 100% met Piet saam. Dit gaan nie in 10 jaar gebeur nie, tevens. Ek twyfel of het in 20 jaar gaan gebeur. 63:06 Haar ouderdom tel een bykie teen haar, maar as jy kyk na die ander kandidate, eerwaarde Frank Chukane, vir wie ek die hoogste respect het, hy het dit geen bewees, een rekord nie, hy is ook 75 jaar oud, en ek is bevrees, dit gaan weer een geval word, as die rechte persoon nie in daar die am verkies word nie, dan gaan die stert weer die hond zwaai, en dan het ons weer een geval van rampokkers, strijkrovers, plinderars, wat net eenvoudig aangaan, en by die trocht staan en hulle aan belastingbetalers geld net dik vreed en dit is wat ons moet voorkom en dit kan ook een richtingweiser wees die 5 november vir die rest van Suid-Afrika om daar die morele kompas op die rechte koers in te stel 63:54 We zagen maar net dat luisteraars nie vir ons beskuldig daarvan dat ons voorgee dat Helen Zille een heilige is nie, sy het ook al blinde kolde, sy het ook al foute aan tekortkominge, sy tweet soms goed wat glatnerig vertigbaar is nie, maar as jy dit vergelijk met dit wat sy kan bied, is daar nie manier dat jy kan disqualificeer op grond daarvan nie. 64:17 Piet, jy het een bekie vroeger verwijs na die ANC wat steen bloei in tussen verkiesings. Nou, sê die 2024 verkiesing wat een nationale verkiesing was, het die ANC geloof dan een 62% steen in tussen verkiesings verloor. Slechts die DA en die PA het geloof steen gewend. Maar jy weet hulle sê, een dag is een lang tyd in die politiek. Jy weet, waarop die hierdie vir jou? 64:38 Ja, kijk hulle 62% en 72% van die kiesafdelings waar hulle gestaan het, hulle steen verloor. 62% steen verloor. Maar ek het, kijk, as jy wil weet wat ons in die Afrikaan gaan met data, dan men dat Gerrit van ons wil luister. Ek vind nie, daar is iemand wat het beter verstaan is, en hy, as een algemene punt het te eerder gesê, daar is een onrustige naïwiteit by mense, wat dink dat die ANC sal noodwendig in een diep donker pit afval, op die vierde november, of met die volgende verkiesing, wat steen betreft. Die reden is ook om mijn systeem sy systeem, en ek is baie, dus ek het al grootste strijde met my collega's gehad, mense wat kiesers afmaak is onnoosel. Mense stem vir hulle belange, en hulle verstaan hulle belange, en hulle stem op rationele gronde, jy kan daarvan verskill as jy wil, as iemand stem om met die toelaag by die ANC kreeg, die stem daarom vir die ANC, dit is goeie en belikke gronde om dit te doen, vooral om met andere partijen soms die indruk skep dat hulle nie noodwendig die toelaag sal betaal as hulle in beheer kom. 65:44 So ek het baie meer respect vir mense, hoe hulle stem, soos hulle stem. Maar het is so, dat die ANC onder gebelde gedrukt is. Dit is, as ek die daaderecht verstaan, is baie, baie onwaarschijnlijk, dat hulle boog 40, 41, 42% sal krijg. Maar het is nie onwaarschijnlijk, dat hulle weer een keer by 40% gaan eindig heen. Ek dink, wat ons met hom opbrek en sê, hoe gaan hulle nie metroes doen? Want uiteindelijk, lik het met plaasweke regeringsverkiezing, as die metroese resultaat uit is, dat gaat allemaal... die kudders wil gaan inruid toe, dan ons weet ons dit wat gebeur het in die kiesing. Het is ansienig meer gecompliceerd, maar dit maak saak, wie in Pretoria, Johannesburg, Etikwene, en al die groot metro's, wat er politieke partij het, eindelijk daar in beheer van saak is, omdat dit die economische hap van Zuid-Afrika is. Dit is een belangrike plek. As die plek zwak bestuur word, Johannesburg zwak bestuur word, gaan dit duisende wers geleentede verloor het, het bezighede maak toe. Belastings gaan op hier in Johannesburg geplaat, in een poging om swak bestuur te ondervang, eerder as om meer effectieve diensten te lever. 66:56 Dit is absoluut belangrijk om te kyk na wat gebeur in die metro's, denk ik. En soos ek gesê het, Floor, het lijk is dat die ANC, nou nie, die de-amens is, is definitief op die stadie maskinlik bieke meer populair in meningsopnames as die ANC. 67:12 Het lijk is al onderdrukkom, maar die verwachting dat hulle ver 140% en 35% en en die ander ding is, ondou nie, het is nog lang te voor die verkies, en ons het in verlede altijd geseen, dat die ANC, in meningsopnames, die laatste paar maanden na die verkies, dat daal hulle baie zwak, en dan in die laatste maand, die laatste 2-3 weke, dat skielik tel hulle steen basis op, ondou is nog steeds die regering, nog steeds die staat, die ressources op de steek, die bronnen van die staat, die kapasiteit van die staat, die openbare grootstelling van die staat, kry hulle nog steeds, en hulle gebruik dit, om het einde politieke kapitaal te maak, en goed te doen in verkiesings, en dan, ek dink er om een pausa is, daar is waarschijnlijk een groter vorm van besef, om een pausa, nie die held is, wat ons altijd gedog het neemt, en ek dink onder gewone South-Arikaners, die 5% wat hy altijd vir die ANC gegeet is, die ANC op 30% is, dat hulle 35% verwacht, die oomlik wat er om aan Polse praat, op 35% geer hulle 40%, ek begin dink, die 5% gaan ook onder druk 68:19 kom, en hier dan 2% word, so, ja, jy het recht, die ANC is onder druk, maar die idee dat hulle in 1 gaan stort, ek dink, dis dat voortijdig. So die andere mens kan seker ook hier vraag praan, kan ek voortgaan? Ja, asblief. 68:34 Een mens kan seker ook die vraag vraag, oor wat er effect het, het korantopskrifte op die kieser, wanneer daar gesê word, sê nou maar, DA steek ANC voorbij, of DA steen verdubbel, is dit noodwendig, tot voordeel van die partij, as daar een indruk ontstaan, dat jy reeds die verkiesing gewen het, soveel maanden, soos wat Piet sê, voordat die verkiesing wel plans vind. Is daar een gevaar, dat daar, ek wil amper sê, een laksheid bekiesers so kon intree, wat gaan denk, ach nee, wat die... 69:16 die peilings het gewys, of die opnames het gewys, dat die DA loop gemakkelijk voorswe, of wat die partij dit ook al is, wat hulle reken moet win, en daarom hoef ek nie op die dag te stem nie, want daar is genoeg ander mense, wat daar die partij gaan ondersteun. Wat die mens bring, natuurlijk, met die belangrijkheid van kiesersopkomst, op die dag van die verkiesing, en die invloed wat dit het, uiteindelijk op die uitslaan van soe verkiesing, nie? 69:46 Inderdaad. Frans Chansu, laatste woordje dat ek van jou, ek weet nie of jy al gewonder het of ek wonder, die MK-partei, hoe sal hy bijvoorbeeld voek, jy het vaar in groter metro's, soos jy weet Johannesburg, die 20 metro, ons weet dan ook as Luna tal ook. 70:02 Wel, ons sien in Etikoe nie, lyk my die MK-partijse steun is stabiel, is constant, as sekere ontleders wat sê dat die steun vergroot in daardie metro, maar ek is bevrees, ek dink die kiesers het ook die onderliggende filosofie van die MK verstaan, hulle die oomlik dat meneer Zuma nie meer daar is nie, Dan glo ek gaan die MK soos een kaarte huis in mekaar tuimel. Ek sien ook heel te maal saam dat die ANC moet jy glad nie onderskat nie. Hulle gaan nie net eenvoudig met baba en al met die badwater by die achterdeer uitgegooi word nie. Dit is een groot dier, dit is een bose dier en hy tel sy kop op voor een verkiesing, dit is so. 70:46 Maar ek dink wat die mens ook in gedachte moet hou, is daar is een constitutionele verplichting op elke mens wat geregistreer is as een kieser om na die stembus te gaan. Maak nou nie saak vir wie jy jou kruisie trek nie. Gaan trek nie jou kruisie. want elke stem op die einde van die dag maak toch een verskil, en ek dink dit is baie belangrijk, dat men daar moet iets wees, wat kiesers opvoed, met ander woorde, genoegsame inlichting, moet beskikbaar gestel word, ek weet as baie mense wat, of partijen, wat sekere narratiewe bevorder, maar ek dink elke persoon wat stemgerechtig is, moet daar die constitutionele verantwoordelijkheid met hom of haar saam dra en sê, ons kan net in Suid-Afrika verskil maak, as elk en die democratiese recht gaan uitoefen. Dit is nie net een recht nie, ek geloof dit is een voorrecht. 71:42 want om vir jou leiderschap en vir regering te kan stem, is iets wat elke burger baie na in die hart moet le, want sonder dit kan ons nie verskil maak nie, sonder dit kan ons nie vir die wat na ons kom, een beter leven in Zuid-Afrika skep nie. Staan op, gaan stem, dis die rechte ding om te doen. Susan, sorry, ek net gaan goeie enig enke sê, in reaksie op wat Frans was sê, dit is dank sy, 72:09 die miljoene mens wat doorbalwe vir die ANC gestem het, wat een dag besluit het, ons gaan nie meer stem nie, ons gaan wegblij, dus dankse hulle vir die ANC 140% gedip het, so te loop so wegblij stem, so is nie een doei stem of een bewustlisste stem nie, hy kan invloede en hy het gehad al. 72:27 Dit is een baie belangrike punt wat jy daar maak. Dan het so laatstens die burgerlijke groepen tegen onwettige buitenlanders, soos March in March, het wel donderdag weer die straat in gevaar om te betoog tegen onwettige buitenlanders. Sanitaans bericht dat die veldtoog allermins vreedsam was en eerdere gelokriseerde intimidasieveldtoog was tegen mense van ander afkomst. Die politie was teenwoordig by die betoogings- en protestgangers dring aan op antwoorde op hulle griefs, skrywe wat hulle oorhandig, In Kilane en Johannesburg het betoogers by een winkelgroepse ingang betooging gesê, maar hulle wil hee die maskapie moet hulle die versekering gee dat werke vir laage schoolmense aan Zuid-Afrikaners gegee word en slechts gespecialiseerde, hoogste specialiseerde werk aan buitenlanders. Heinrich, kom sê by jou, wat maak jy van die betoogings en die eise en hoe jy die saak tot op jyde uitspeel? Suzanne, miskien het eers, dit bly jammer dat het maat, of wat het maat en maat, 73:20 gekos het om ons president so ver te kry om die land toe te spreek oor die kwestie van ongedokumenteerde buitenlanders in die land. En dit bly jammer dat het lyk of hierdie organisatie aanhou om die agenda te bepaal. Maar hier is ons nou, en tenminste het die president gepraat, en is daar een plan opgestel, en het die interministeriele komitee vroeger vandag gesê dat hulle reken, dat daar word goeie vordering gemaakt, maar die minister van, waarneemende minister van politie, het ook gesê, hy steeds bekommerd, dat daar konflikt kan ontstaan, dat daar vandalisme en onwettigheid kan plaasvind, en nou word die land, as het ware, geislaag hou, dier die besluiten van maats en maats, om nie net, op 30 juni nie, maar ook nog vir een klompie donderdag van nou af, hierdie optocht het hou. Dit is op die oomblik ja, vir al gecentreerd in Kwaasule Natal en in die Ooskap, maar ons het hier rondom my ook in een kleinkersdorpie soos Kleimond gesien, dat die selfde gevoelens bestaan en opdeeders plaas vind. 74:32 Om buitenlanders, om hoe sê mens, oor een kam te skeer, dat die idee is, dat jy een buitenlander is, is jy automatisch onwettig in die land, en moet ons ontslaan raak, van jou, en dis wanneer die hartverskerende verhalen na voren kom, van gesinne wat opgebreek word, van kinders wat uit skole uitgehaal word, en van babers wat gebore word, in agelike omstandig hier, omdat mense plekke van veiligheid opsoek, wat nie noodwendig so veilig is nie, jy kan nie net sê, almal is skuldig nie, maar dit is waar, en ek het in een TikTok video een tykje terug, het ek gesê, ons weet eindelijk, wie is die, die mense wat misdaad pleeg, want ons het misdaad rekords, wat het vir ons wees, ons het hoofdrekords, wat het vir ons wees, en dan sal jy sien, as jy na die mediaverklarings, van die Suid-Afrikaanse politiedienst kyk, as hulle sê, buitenlanders is een echtenis geneem, dan sien jy dit verwijs na Chineese, jy sien dit verwijs na Nigeria's, en bitterweinig sien jy dit verwijs na, sien jy maar, Malawiers byvoorbeeld, en nou sê ek hierdie groot getalle Malawiers, wat uit die landheid verjaag word, omdat hulle nie die nodige 75:53 documentatie het, wat hulle wettige emigranten maak in die land nie, en ek sê, ons moet ook een onderscheid tref, tussen wie is die mense wat moeilijkheid veroorzaak, hierdie kwestie van, hulle vat ons een werke, Daarover kan ons vereer gesels, want ek sien dit ook op een platlandse dorp, soos myne, dat die soort werke wat die hierdie buitenlanders dan nou sou doen of sou vat van plaasdike mense, is werke wat plaasdike mense diggels nie wil doen nie. François, jou indrukke van hoe sake nou uitspeel? 76:31 Ek dink daar is twee aspekte wat hier uitstaan. Eén, die gemeenskap is gefrustreerd, die gemeenskap is moedeloos, want daar word nie vooruitgang gemaakt met ekonomiese vordering en onafhankelijkheid binnen die gemeenskap waar elke individie functioneer nie. Deel van die staatse constitutionele plig is om die ekonomie te stimuleer, om werk te skep, om vir jongmense geleendhede te skep, waarbinnen hulle optimaal kan functioneer, of hulle met een matriek certificaat het, of hulle gegradeerd is, al dan nie. En ek denk, hierdie frustratie en moedeloosheid het begin oorkook, maar dit is iets wat nou onlangs gebeur het nie, daar is al by verscheide geleentede, is die regering versoek om werk hiervan te maak. Ons het vorige ministers van arbeid gehad, ons het vorige ministers gehad van binnenlandse sake, wat net eenvoudig hulle handig gevou het en niks daaromtrend gedoen het nie. En alles begin by effectieve grensbeheer. 77:33 Ons het nie in Suid-Afrika behoorlikige grense, wat bewaak en beskerm word nie, mense kom in en uit Suid-Afrika, ek is, nou die dag was ek by een grenspos gewees, wat Suid-Afrika met Lesotho verbind, ek dink daar was sekere duisend mense, daar teenwoordig gewees, 10% het paspoorte gehad, die rest kom en ga net soos wat hulle wil, want die emigratiebeamtes sluit hulle oor, hulle is al so gewoon daaran, dat hulle doen niks daaromtrend nie, maar ek dink die ander groot vraagstuk is, en is die tweede been van my antwoord, is mense kan nie die recht in eie handen neem nie, ek ben die oomlik wat ons toelaat, dat ons die oppergezag van die recht net eenvoudig misken, dat ons die oppergezag van die recht net eenvoudig in kan toestoot en sê, wel, ons het ons geloof en ons vertrouwe, in die politie en die ander wetgevende of uitvoerende gesag verloor, en nou gaan ons die wet of die reg in ons eie hande neem. Dit is waar bloedvergieting plaas vind, dit is waar onskuldige vrouwens en kinders daar onder laai. 78:41 en van die emigranten is uiterst uiterst weerloos, en mense en kinders, wat dit nie oor hulle self gebring het nie, hulle het na Suid-Afrika toe gekom, vir spesifieke redes, en as jy in Suid-Afrika onwettig is, of jy het nie die nodige toestemming of permitte nie, moes hulle al lang al wer daarvan gemaakt het, maar as ook een ander ondertoon, en dit is dat daar binnen in die departement van Binnenlandse Zaken, sy migratiekantore, is daar ook ginslone wat betaal moet word, daar is ook korruptie, en dit is alles wat net eenvoudig aangesprek moet word. Ek sê weer eens, een swalkie gaan nie een sommer maak nie, maar dit is net eenvoudig hardseer, dat die regeneie handig geneem word, omdat die regering nie hulle constitutionele mandaat uitvoer nie. Piet, is dit steeds een drukpot wat wacht om stoom uit te laat? 79:36 Kijk, sê die bekamers en xenophobies, dit is te buit verspreid om dit te ignoreren en te argumenteer ons is nie. Maar die werkelijkheid is, en ek dink, julle het al allemaal gesê, dat buitenlanders word geblameerd vir die swakhede van die staat, om die landboelik te bestuur, om werk te skep, om dienste te lever enzovoorts, en om bestaat te bekamping waar die buitenlanders word daarvoor geblameerd. Terloops, ons het hier in die noorde van die land, het is mannetweer 3700 kilometer grensling. Dit is nie moeilijk, ons het die kapasiteit, of die geld, of die technologie, of die mannekracht, of wat jy ook al nodig het, om die grensling te bewaak, met so'n mensen, wat sê, die buitenlanders stroom net oor die grens, dit is helemaal recht. Ons het nie vermoe om die grensling te stop, die Amerikaners het 20.000 soldaten tegen die grens geplaatst met Mexico, hulle beslaat die meerbouw, hulle kan nog steeds nie werkelijk goerlijk stop nie. 80:28 En ons gaan het ook die kant doen nie. Die feit van die saak is, as ons van die 3.5 miljoen of 3.7 miljoen buitenlanders ontsla raak, elke buitenlander wat die is, is daar 2 mense in Afrika wat werk, daar is 3 miljoen mense of 4 of 5 miljoen mense wat eet, met alle woorde boeren verkoop kost en hulle, limoene, brood, wat ook al, dit is alles verbruikers. Die ander ding is, die mense van Soweto, as al die buitenlanders verjagd, van binnenkort achterkom, dat die locals Pazashop verkoop broodgoedkoper, as enige ander plek, wat die mense gegewe die koste wat jy moet aangelem daarheen te reis, as wat die brood kan bekom, so daar is weinig voordele, en baie nadele dan, om buitenlanders in Suid-Afrika te terroriseer en te verjaag, 81:17 en ek is bevrees, dit is een van die kortsichtige goedies doen, en ons wil nog die better vruchteraf ontplik in die toekomst. My gasten was Professor Piet Kraukam van die Noordwest Universiteit en NWI Saakenschool, Heinrich Weingart, voorzitter van die Kaapse Forum, en die senior advocaat Frans Jo Bootes. My klank regisseer is Bongiekonsi Mojo, ek is Suzanne Paxton, genie die rest van jou avond.